Boeiend gesprek over toekomst Broerenkwartier bij prijsuitreiking Han Prins-tekenwedstrijd

Vrijdag 16 januari kreeg Hans Hollegien uit handen van voorzitter Peter Kamphuis een tekening van Han Prins als prijs voor zijn inzending aan de tekenwedstijd Schets mee aan de Stadskern! Zijn prijswinnend ‘Ontwerp Meerminneplein-Kleine Aa’ gaf aanleiding tot een boeiend inhoudelijk gesprek over de karakteristieken van het Broerenkwartier en de betekenis daarvan voor de plannen voor het gebied die in de maak zijn. De prijsuitreiking werd omlijst door een panelgesprek tussen tekenaar Hans Hollegien, erfgoeddeskundige Dirk J. de Vries, gemeentelijk stedenbouwkundige Han Goodijk en ons bestuurslid Peter Goudswaard.

Ziel van de stad

In zijn inleiding op de bijeenkomst prees voorzitter en gespreksleider Peter Kamphuis allereerst de prijswinnaar om zijn lef om iets in te sturen waarmee je in de voetsporen van Han Prins treedt.
Ter introductie op het gesprek haalde hij stadsonderzoeker en filosoof Henri Lefebvre aan die in de jaren ’60 van de vorige eeuw het onderscheid tussen ville en cité scherp stelde: het gaat niet alleen om de bebouwde omgeving (ville), maar veeleer om de menselijke activiteiten die er plaatsvinden, het sociale en politieke leven (cité).

In het panelgesprek dat volgde draaide het om de ‘ziel van de stad’ en het Broerenkwartier in het bijzonder. Het belang van de historie voor de ziel van het gebied stond daarbij buiten kijf. Peter Goudswaard benadrukte met name de intimiteit van de Zwolse binnenstad.

Sfeer

Hans Hollegien lichtte de verschillende elementen uit zijn tekening toe. Het Broerenkwartier is ‘het meest gehavende kwadrant van de binnenstad’ door de kaalslag in de jaren 60-70 van de vorige eeuw. Aan zijn ontwerptekening ligt de sfeer ten grondslag die hoort bij een oude binnenstad: meanderend straatpatroon, afwisselende gevels en een pleintje om uit te rusten van je stadswandeling (het groen is in tijden van klimaatverandering ook broodnodig in een versteende stedelijke omgeving). Verder wees Hollegien op kenmerkende elementen in zijn ontwerp als het ‘dakenlandschap’, de ‘kloostermuren’ en het visueel markeren van de loop van de Kleine Aa.
Overigens heeft hij in de tussentijd een nieuwe variant getekend waarin wat hogere bebouwing de financiële haalbaarheid van het plan vergroot.

Kleinschaligheid

Dirk de Vries besprak de voorgeschiedenis van het Broerenkwartier van de hand van drie majeure ingrepen. In de 15de eeuw, toen het gebied nog buiten de stadsmuur langs Kleine Aa lag, kwam er zonder medeweten van het stadsbestuur het Dominicanenklooster. Voor het bestuur heel lastig vanwege de verdediging van de stad, de Dominicanen stonden aan de Spaanse kant.
Vanaf de 17de eeuw begon de verstedelijking en kwam er in het gebied particuliere bebouwing van aanvankelijk zeven huisjes, na 1800 werden dat er veel meer en de 20ste eeuw voegde industrie toe aan het woonwijkje, dat steeds meer verloederde en een ‘gribus’ werd, waar de jonge Dirk van zijn ouders niet heen mocht.
In de jaren ’60 ging vrijwel alles tegen de grond. Bij de nieuwbouw had men weinig respect voor de kleinschalige ‘korrel’ die in de loop van de tijd was ontstaan.
De Vries poneerde tot slot de stelling dat verdeeld privaat bezit een garantie is voor behoud van de kleinschaligheid van het gebied.

Ritme

Han Goodijk schetste als stedenbouwkundige hét grote probleem voor dit deel van de binnenstad: het stedelijke ‘ritme’ is helemaal verstoord geraakt.
De loop van Bitterstraat is door de komst van V&D verdwenen, de rijen panden aan het water van de Aa zijn vervangen door gesloten wanden en ook het Eiland is eigenlijk te projectmatig, net niet passend in het ritme dat het gebied kenmerkte. Zoiets is heel lastig te herstellen. De reuring van een woonbuurt is weg, warenhuizen zijn ‘s avonds dicht, er ontstaan plekken waar jongeren gaan ‘hangen’.
Om de levendigheid terug te brengen zou je verschillende functies moeten mengen. Waanders heeft een geweldige impuls gegeven, de komst van het filmhuis zou het gebied verder kunnen helpen.
De grote opgave daarbij is om de grootschaligheid van het winkelcentrum te combineren met nieuwe kleinschalige woningen rond de Vispoortenplas, zoals op de tekening van Hans Hollegien.

Filmhuis

Ook bestuurslid Peter Goudswaard bepleitte functiemenging in het Broerenkwartier: een filmhuis met publieksruimte eronder in combinatie met andere functies, naar het voorbeeld van Forum in Groningen of Vredenburg in Utrecht, en meer woonhuizen naast de Vispoortenplas.
De Vrienden hebben wel zorgen om de hoogte en massa van wat er in plaats van het huidige ‘Xenos-gebouw’ zou komen. In dat verband wees Goudswaard op de getrapte hoogten van de huidige bebouwing. Het gebouw mogen we tegenwoordig lelijk vinden, schaal en hoogte zijn voorbeeldig voor deze zone tussen Broerenkerkplein en Vispoortenplas.
Vanuit het publiek werd erop gewezen dat een stapeling van functies wel eens lastig te combineren zou kunnen zijn met kleinschaligheid. Ook werd de recent gemelde verhuisplannen van het ArtEZ-conservatorium als een nieuwe bedreiging gezien om de ziel in dit gebied terug te brengen.

Han Prins-jaar 2025 voltooid

Aan het eind van de bijeenkomst, waarvoor ANNO gastvrij onderdak bood, kreeg Hans Hollegien een afdruk van de door hem gekozen tekening van Han Prins uitgereikt: het Plan tot integratie van het nieuwe stadhuis in de historische omgeving uit 1973. Het bestuur van de Vrienden maakte van de gelegenheid gebruik om ook enkele andere gasten zo’n reproductie te overhandigen als dank voor de gewaardeerde bijdrage die zij in 2025 hebben geleverd aan onze activiteiten rond het werk van Han Prins (1925-1987). Daarmee is officieel een einde gekomen aan het ‘Han Prins-jaar 2025’.

Fotoverantwoording: de hoofdfoto is een uitsnede uit een foto van Marcel Overbeek. De ontwerptekeningen zijn van Hans Hollegien. De foto van Hans Hollegien met de gewonnen reproductie is een uitsnede uit een foto van Johan Vlaskamp.